Pretraga za:

Nova škola arhitekture u Beogradu

Kategorija: Kritičko teorijski tekst

Autor: Branislav Folić

Naslov: Nova škola arhitekture u Beogradu

Izdavač: Arhitektonski fakultet u Beogradu

Godina objavljivanja: 2017.

Promene u nastavnim programima visokoškolskih ustanova imaju skoro uvek dalekosežne posledice na razvoj struke. U našoj istorijografiji još uvek je nedovoljno proučen period Nove škole, odnosno period radikalnih promena u nastavnim programima i organizaciji studija na Arhitektonskom fakultetu u Beogradu. Odjeci ovih promena na arhitekturu u Beogradu i Srbiji odvijali su se u perioodu od 1968. do 1974. godine. Naime, događaji povodom reforme, sprovedene s ciljem stvaranja Nove škole, osetili su se van okvira Fakulteta, čak i Univerziteta, i u određenim segmentima bili su integralni deo mnogo širih i dubljih društvenih promena, ideološke i političke tranzicije i sastavni deo stvaranja nove „demokratske atmosfere“ u SFRJ. Time se Nova škola predstavila kao jedan od važnih momenata prema kojima se mogla sagledati priroda društvene i kulturne tranzicije u navedenom periodu. To je bio jedan od ključnih perioda

u celokupnoj istoriji socijalističke Jugoslavije. Na čelu pokreta za Novu školu nalazio se profesor Bogdan Bogdanović (1922-2010). Uložen je veliki trud da se istraži reforma školovanja arhitekata u osetljivom periodu društvenopolitičkog i kulturnog razvoja Jugoslavije, koja se u tom periodu političkog previranja otvarala ka novim međunarodnim kulturnim tendencijama. Posledice tog previranja, u okviru kojih se odvijala i reforma u vidu Nove škole ostavile su dugoročne posledice u svim oblastima života država koje su mnogo kasnije izvedene iz tada jedinstvene Jugoslavije.

U knjizi su analizirane vrednosti Nove škole kroz interdisciplinarno sagledavanje arhitektonske struke, kroz nove pedagoške modele, kroz odnose između studenata i profesora, kroz nove metodologije u okviru školskog procesa i kroz funkcionisanje Nove škole na principima samoupravljanja. Nova škola je sastavni deo procesa reforme društva, ideološke tranzicije i političke liberalizacije. U pokušaju da se odredi mesto Nove škole, došlo se do njene naučne spoznaje, perioda koji je predhodio, njenog nastajanja i perida koji je usledio kasnije, tj. domet Nove škole, posebno u okviru pomenutih procesa.

Planiranje protiv grada – Kako su javni prostori i kulturna baština žrtvovani privatnim

Kategorija: Kritičko teorijski tekst

Autor: Milica Vujošević, Sonja Dragović, Jelena Rabrenović, Ružica Draganić

Naslov: Planiranje protiv grada – Kako su javni prostori i kulturna baština žrtvovani privatnim

Izdavač: Centar za istraživačko novinarstvo Crne Gore i
Nevladino udruženja KANA / ko ako ne arhitekt

Godina objavljivanja: 2018.

Knjiga je nastala kao rezultat projekta „I ti se pitaš: Planiranje po mjeri građana”, koji je KANA / ko ako ne arhitekt realizovala u Podgorici, na teritoriji mjesne zajednice Blok 5, tokom 2016. i 2017. godine.

Knjiga sadrži vrijedne rezultate istraživanja nastalog tokom ovog projekta, koji je imao za cilj da podigne svijest građana i arhitektonsko-urbanističke struke o javnom interesu i da podstakne njihovo aktivno učešće u procesima izrade planske dokumentacije.

Povod za realizaciju projekta bila je mogućnost izgradnje solitera i susjednih objekata na uglu Bulevara Mihajla Lalića i Bulevara Džordža Vašingtona u Podgorici, koja je data Detaljnim urbanističkim planovima za Blok 5 iz 2010. i 2012. godine. Problem izgradnje pomenutih objekata je u narušavanju urbanistički i arhitektonski zaokružene i vrijedne cjeline Bloka 5 – rješenjem koje se kosi sa stavovima relevatnih predstavnika struke, javnim interesima, kao i sa interesima zajednice koja ovaj prostor doživljava kao svoj.

Ova publikacija struktuirana je u šest poglavlja koji vode čitaoca od nastanka Bloka 5 – kroz analizu prvobitnog urbanističkog rješenja arh. Vukote Tupe Vukotića, nastalog 1976. godine, i razgovor sa autorom arhitektonskog rješenja stambenih zgrada, arh. Miletom Bojovićem; preko kritičke analize planova u kojima su ucrtani novi objeki. Predstavljen je teorijski pregled najznačajnijih pristupa planiranju i donošenju odluka od 1945. godine do danas, kao i primjeri participativnog urbanizma, koji se sve češće ispoljavaju u virtuelnom prostoru. To je bio i ovdje slučaj, jer su autori knjige aktivirali javnost i pokušali da je uključe u proces planiranja, jer je proces izrade novog plana bio u toku. Sprovedena je opsežna anketa, čiji su rezultati analizirani u knjizi. Na kraju, uz još jednu analizu postojećih i željenih linija pješačkog kretanja u Bloku 5, izvedeni su zaključci, koji su predočeni javnosti i ostalim učesnicima u procesu planiranja.

Ova publikacija predstavlja kritičku analizu stanja na terenu, važećih planova i samog procesa planiranja, i ima vrijednost u smislu prepoznavanja i očuvanja kvaliteta Bloka 5, kao jedinstvene i zaokružene urbanističko-arhitektonske cjeline koja i danas predstavlja jedan od najkvalitetnijih prostora za život u Podgorici

Arhitektonska komunikacija: objekti kulture u Crnoj Gori 1945–2000

Kategorija: Kritičko teorijski tekst

Autor: Slavica Stamatović Vučković

Naslov: Arhitektonska komunikacija: objekti kulture u Crnoj Gori 1945–2000

Izdavač: Univerzitet Crne Gore

Godina objavljivanja: 2018.

U knjizi „Arhitektonska komunikacija: objekti kulture u Crnoj Gori 1945-2000“ prikazan je složen fenomen arhitektonske komunikacije kroz analizu objekata kulture u Crnoj Gori. Razumijevanje arhitektonske komunikacije odnosno arhitekture kao sredstva komunikacije dato je kroz definisani model „odnosa“ koje arhitektonski objekat uspostavlja i to sa: kontekstom (društvenim i fizičkim), korisnicima (upotreba arhitekture) i autorom/arhitektom (arhitektura kao proces prenošenja znanja). Na ovako definisanom teorijskom polazištu je bazirana analiza i prezentacija 27 objekata kulture (domova kulture, bioskopa, spomen-domova, domova revolucije, umjetničkih galerija, domova omladine, pozorišta i domova JNA) koji su na teritoriji Crne Gore izgradjeni nakon Drugog svjetskog rata, u vrijeme SFRJ.

U knjizi se, između ostalog, prikazuje i značajna arhivska gradja (državnih arhiva i privatnih kolekcija) tj. projekti, fotografije i periodika vezani za ovu vrstu arhitektonskih objekata kao i društvenopolitički kontekst u kome su nastajali.

Nova saznanja o tvrđavi Svetog Krsta u Perastu

Kategorija: Kritičko teorijski tekst

Autor: Marija Novaković i Milica Samardžić

Naslov: Nova saznanja o tvrđavi Svetog Krsta u Perastu

Objavljeno u: Boka, 38. Zbornik radova iz nauke, kulture i umjetnosti

Godina objavljivanja: 2018.

Peraska tvrdava u narodu poznata kao kastel ili forteca Svetog Krsta podignuta je na najvišoj tacki grada, zaravni u podnozju brda ranije nazivanog Kasun. Na istom mjestu od davnina je postojala crkva za koju se u ceremonijalu opstine iz 17 43. godine navodi da je najstarija koju su sami Perastani podigli.

Stanovnicima Perasta nikada nije poslo za rukom da grad zastite bedemima, umjesto toga razvili su mrezu odbrane sacinjenu od kula, utvrdenih stambenih objekata i manjih isturenih osmatracnica. Ovaj sistem krunisan je pocetkom XVII vijeka, izgradnjom tvrdave Sv. Krsta na uzviSenju koje dominira gradom. Izolovani i su skromni ostaci nekih starijih zidova iz perioda Mletacke vladavine, medutim postoje indicije da kontinuitet utvrdivanja na ovom mjestu seze vjekovima unazad.

Uprkos brojnim intervencijama i dugoj zapustenosti tvrdava nije dozivjela znacajnija ostecenja, njena autenticnost i integritet ocuvani su u velikoj mjeri. Prva detaljna arhivska, arheoloska i arhitektonska istrazivanja na lokalitetu Sv. Krsta rezultirala su relativnom hronologijom gradnje i stilskom analizom kompleksa. Izdiferencirane su kljucne faze gradnje i modifikacija, a sakupljeni su i podaci o nacinu na koji je tvrdava funkcionisala. Potvrdeno je postojanje crkve Svetog Krsta po kojoj je tvrdava dobila ime, medutim nisu pronadeni pouzdani izvori o vremenu njene izgradnje.

Pronalazak zaravnatih stijena kao i izolovane zone poplocanja orjentisane nezavisno od tvrdave ukazuje na objekat koji joj prethodi. Poklapanje tragova na terenu sa polozajem crkve u austrijskim planovima sa pocetka XIX vijeka ne ostavlja mjesta sumnji da se radi upravo o nestaloj crkvi. Istrazivanja pokazuju da je crkva razgradena pocetkom XIX vijeka a kamen iskoriscen za dalju gradnju na lokalitetu.

Projekti Ivana Meštrovića i Harolda Bilinića na Lovćenu u tadašnjem političkom i ideološkom kontekstu

Kategorija: Kritičko teorijski tekst

Autor: doc. dr Dragan Komatina, dia; MSc Ema Alihodžić Jašarović

Naslov: Projekti Ivana Meštrovića i Harolda Bilinića na Lovćenu u tadašnjem političkom i ideološkom kontekstu

Objavljeno u: Znanstveni časopis za arhitekturu i urbanizam – PROSTOR

Godina objavljivanja: 2018.

Rad kronološki identificira promjene u političkom i identitetskom smislu koje su utjecale na arhitektonske koncepte na području povijesno važnog lokaliteta Lovćena, a koji su ostavili vrlo autentičan arhitektonski izraz iz razdoblja od 19. stoljeća do danas, mijenjajući svoj oblik, funkciju i simbolizam. Rad istražuje četiri povijesna i arhitektonska ciklusa, s naglaskom na umjetnički diskurs Ivana Meštrovića i Harolda Bilinića.

The Meander Building by Architect Bruno Milić: The beginning of Modernism in the City of Nikšić

Kategorija: Kritičko teorijski tekst

Autor: dr Vladimir Bojković

Naslov: The Meander Building by Architect Bruno Milić: The beginning of Modernism in the City of  Nikšić

Objavljeno u Znanstvenom časopisu za arhitekturu i urbanizam – PROSTOR

Godina objavljivanja: 2018.

Jedno od manje poznatih djela i jedino koje je projektovao u Crnoj Gori, zgrada Meander hrvatskog arhitekte Bruna Milića, po prvi put je predstavljena u radu “The Meander Building by Architect Bruno Milić; The Beginning of Modernism in the City of Nikšić” objavljenom u Znanstevnom časopisu Prostor broj 26 iz 2018.

Jedna od prvih zgrada kolektivnog stanovanja u Nikšiću ističe se karakterističnom formom, izlomljenom strukturom koja podsjeća na meander, krivudavi tok rijeke. Arhitekta Milić nije slučajno osmislio ovakvu formu zgrade. Upravo suprotno, oblik zgrade najvj erovatnije je proizišao iz analize nekoliko činilaca. Prvi se odnosi na potrebu osiguranja dovoljnog broja udobnih stanova. U strukturi stanova postoje dvosobni i jednosobni. Arhitekta Milić je predvidio manji broj zajedničkih prostora u vidu širokih ulaznih holova i zajedničkih spremišnih prostora. Drugi važan činilac u oblikovanju jeste pozicija zgrade. U novom gradskom bloku, u kojem do tada nije bilo arhitektonski značajnijih zgrada, Milić projektuje zgradu koja je postala dominantan element prostornog identiteta, simbol napretka i novih tendencija u razvoju grada. Treći činilac koji je uticao na oblik zgrade je referenca na postojeću arhitekturu u gradu, izgraðenu na temelju smjernica iz Prvog regulacionog plana. Čini se da je arhitekta MIlić preuzeo kara kterističan element arhitekture grada – kao što je ‘portun’. Na zgradi Meander taj je prolaz smješten na središnjem dijelu i povezuje unutrašnje dvorište zgrade s javnim pješačkim dijelom bulevara čime je veza sa prošlošću i prostorni kontinuitet gradske arhitekture ostvaren na nov i vremenu prilagođen način.

Slobodan Vukajlović – Grotta Regina: Logičan dodatak duhu mjesta

Kategorija: Kritičko teorijski tekst

Autor: dr Vladimir Bojković

Naslov: Slobodan Vukajlović – Grotta Regina: Logičan dodatak duhu mjesta

Objavljeno u časopisu Inženjerske komore Crne Gore – POGLED

Godina objavljivanja: 2018.

Slobodan Vukajlović je jedini crnogorski arhitekta koji je projektovao i sagradio građevinu u Italiji.

Članak „Grotta Regina, logičan dodatak duhu mjesta“ obajvljen u strukovnom časopisu Pogled br 29, a koji izdaje Inženjerska komora Crne Gore, po prvi put daje prikaz široj i stručnoj javnosti objekt motela koji je arhitekta Vukajlović sagradio u mjestu Torre a Mare u blizini Barija, regija Pulja. Specifično rešenje objekta u pogledu enterijere i eksterijera pokazalo je umješnest arhitekte Vukajlovića da u posebnom ambijentu sagradi arhitekturu kao logičan dodatak duhu mjesta.

Arhitektura i urbanizam Nikšića nakon Drugog svjetskog rata

Kategorija: Kritičko teorijski tekst

Autor: dr Vladimir Bojković

Naslov: Arhitektura i urbanizam Nikšića nakon Drugog svjetskog rata

Izdavač: Zadužbina Andrejević, Beograd

Godina objavljivanja: 2019.

Monografija „Arhitektura i urbanizam Nikšića nakon Drugog svjetskog rata“ donosi prikaz urbanističkih planova i građevina nekih od najznačajnijih jugoslovenskih i crnogorskih arhitekti koji su oblikovali Nikšić. Većina planova i objekat a predstavljena je po prvi put.

U kontekstu urbanističkih planova, predstavljen je urbanistički plan braće Stojanović (1952), plan profesora Josipa Seissela (1958), potom pobjedničko rešenje Feđe Košira za uređenje Trga maršala Tita (1971), Generalni urbani s t i č k i plan (1986) i urbanističko rešenje Trga Save Kovačevića (1961), arhitekte dr Ratibora Đorđevića.

Rad istražuje kako je otvaranje Željezare „Boris Kidrič“ uticalo na urbano oblikovanje grada, pojavom radničkih naselja.

U kontekstu arhitektonskih o stvarenja predstavljene su građevine prvog školovanog crnogorskog arhitekte Periše Vukotića (1899-19 8 8 ) i poznatog srpskog arhitekte Rajka M. Tatića (1900 –1979). Dat je prikaz zgrade „Meander“ (1958), građevine jedinstvenog oblika, čuvenog hrvatskog arhitek t e Bruna Milića (1917 –2009). Po prvi put je prikazan i jedan od najljepših primjera brutalizma na prostoru Nikšića i Crne Gore, Dom zdravlja (1972) arhitekte Dušana Dude Popovića.

U izučavanju arhitekture Nikšića nezaobilazan je opus arhitekti Đorđija Minjevića (1924–2013) i Slobodana Vukajlovića (1934 –2006) čija su najznačajnija ostvarenja predstavljena u monografiji.

Posebno poglavlje je posvećeno objektu „Dom revolucije“ (1977) arhitekte Marka Mušiča (1941) a po prvi put se kroz originalne konkursne crteže daje prikaz hotela „Onogošt“ (1977 –1982), autora Ivana i Tihomira Štrausa.

Monografija se završava predstavljanjem, takođe po prvi put, objekta Instituta crne metalurgije (1979 –1984) bosanskih arhitekti Izeta Galičića (1931-20 1 1 ) Mehmeda Hrasnice (19 53–2013) i Šefkije Drece (1931).

Pogled na crnogorsku arhitekturu 20. i 21. stoljeća

Kategorija: Kritičko teorijski tekst

Autor: Miodrag Bajković

Naslov: Pogled na crnogorsku arhitekturu 20. i 21. stoljeća

Objavljeno u časopisu za kulturu, umjetnost i društvena pitanja „Gledišta” (br. 1, str, 28 i 29, prvi dio) i u dnevnom listu „Pobjeda” (od 21. do 25. 02. 2019.)kao i na portalima „Antena M” i „Zrcalo.me”

Znajući da se o arhitekturi na tlu Crne Gore u periodu  20. stoljeca,  doticno  sa potonje skoro  dvije decenije  21. – pisalo samo  u fragmentima (primjerice radi):  o arhitektiri u doba  kralja  Nikole, o  kući Vukotica,  o  pojedinim  autorima, periodima   i/ili  tipovima zgrada, itd., i- da nikad nijedan  rad nije objavljen sa sveobuhvatnim analitickim osvrtom za cijeli spomenuti period- odlucio sam da to licno uradim.

Cilj mi  je bio  da  nakon  konstatacije na  kakvoj  vernakularnoj i sakralnoj   arhitekturi „pociva“ crnogorska arhitektura predmetnog perioda- za periode:  prije Prvog svjetskog rata,  pomedu  svjetskih  ratova,  nakon  1945.  i sve  do  2018.  istaknem  sva,  po  mojem mišljenju, najznacajnija  arhitektonska djela  u Crnoj Gori, uz uporedni stav  gledano  na svjetsku, YU i EX-YU arhitekturu u doba moderne, postmoderne i danas.

Pišući  tekst  sam  analizom  fasada  dosao  do  zakljucka  da  arhitektura izuzetne  „Kuce Vukotica“ nije samo  – kubizam,  niti  je samo  – eklekticizam  u pitanju  (kako su do sada isključivi bili razni autori), vee da njenu  arhitekturu karakteriSu  oba stila, uz elemente secesije u ornamentici- sto se po prvi put tvrdi.Takode, dosao sam do odgovora zasto je nasa arhitektura od 1950. do 1990. bila na evropskom nivou. Istrazivanje me je dovelo i do konstatacije da smo i zasto smo potonju deceniju 20. stoljeca uglavnom „potrosili“ na opoznjeli post-modernizam, iako je tada vee arhitektura po svijetu „grabila“ sa drugacijom i ka novoj likovnosti fasada. Naveo sam više razloga i pokusao odgonetnuti zasto u proteklih 18 godina 21. stoljeca nedovoljno uspjesno pratimo savremenu arhitekturu.

Tekst sadrzi: teorijsko-kriticki osvrt i na svjetsku arhitekturu, pitanje „pozitivne“ inspiracije, plagijata, kao i moje videnje iii definiciju „smjene“ stilova u arhitekturi.

Pristup izradi planskog dokumenta – Učešće javnosti u planiranju Bloka 5 u Podgorici

Kategorija: Kritičko teorijski tekst

Autor: Milica Vujošević, Jelena Rabrenović, Sonja Dragović

Saradnik: Ivan Jovićević

Naslov: Pristup izradi planskog dokumenta – Učešće javnosti u planiranju Bloka 5 u Podgorici 

izdavač: Nevladino udruženje KANA / ko ako ne arhitekt

Godina objavljivanja: 2017.

Knjiga je nastala kao rezultat projekta „I ti se pitaš: Planiranje po mjeri građana”, koji je KANA / ko ako ne arhitekt realizovala u Podgorici, na teritoriji mjesne zajednice Blok 5, tokom 2016. i 2017. godine.

Knjiga sadrži vrijedne rezultate istraživanja nastalog tokom ovog projekta, koji je imao za cilj da podigne svijest građana i arhitektonsko-urbanističke struke o javnom interesu i da podstakne njihovo aktivno učešće u procesima izrade planske dokumentacije. Povod za realizaciju projekta bila je mogućnost izgradnje solitera i susjednih objekata na uglu Bulevara Mihajla Lalića i Bulevara Džordža Vašingtona u Podgorici, koja je data Detaljnim urbanističkim planovima za Blok 5 iz 2010. i 2012. godine. Problem izgradnje pomenutih objekata je u narušavanju urbanistički i arhitektonski zaokružene i vrijedne cjeline Bloka 5 – rješenjem koje se kosi sa stavovima relevatnih predstavnika struke, javnim interesima, kao i sa interesima zajednice koja ovaj prostor doživljava kao svoj.

Ova publikacija struktuirana je u šest poglavlja koji vode čitaoca od nastanka Bloka 5 – kroz analizu prvobitnog urbanističkog rješenja arh. Vukote Tupe Vukotića, nastalog 1976. godine, i razgovor sa autorom arhitektonskog rješenja stambenih zgrada, arh. Miletom Bojovićem; preko kritičke analize planova u kojima su ucrtani novi objeki. Predstavljen je teorijski pregled najznačajnijih pristupa planiranju i donošenju odluka od 1945. godine do danas, kao i primjeri participativnog urbanizma, koji se sve češće ispoljavaju u virtuelnom prostoru. To je bio i ovdje slučaj, jer su autori knjige aktivirali javnost i pokušali da je uključe u proces planiranja, jer je proces izrade novog plana bio u toku. Sprovedena je opsežna anketa, čiji su rezultati analizirani u knjizi. Na kraju, uz još jednu analizu postojećih i željenih linija pješačkog kretanja u Bloku 5, izvedeni su zaključci, koji su predočeni javnosti i ostalim učesnicima u procesu planiranja.

Ova publikacija predstavlja kritičku analizu stanja na terenu, važećih planova i samog procesa planiranja, i ima vrijednost u smislu prepoznavanja i očuvanja kvaliteta Bloka 5, kao jedinstvene i zaokružene urbanističko-arhitektonske cjeline koja i danas predstavlja jedan od najkvalitetnijih prostora za život u Podgorici